ساختار دی-ان-آ

مسعود ناصری

از دیدگاه زیست شناسی هر سلول بدن شما دارای یک مولکول “دی-ان-آ” می باشد که معرف شما و به مانند اثر انگشت تان منحصر به فرد می باشد. اینکه میلیاردها سلول بدن در نهایت همگی از تقسیم یک سلول بنیادی اولیه به وجود آمده اند، پس باید که “دی-ان- آ” ی همه آن سلولها عین هم باشند. این بدان معناست که وقتی شما نمونه ای (بافتی) از یک قسمت بدنتان را برای ژن نگاری به آزمایشگاه می دهید هیچ فرقی نمی کند که این نمونه از کدام قسمت بدنتان گرفته شده باشد. احتمالا می دانید که برای راحتی شما تکنیسین چنان آزمایشگاهی نمونه مورد نظر را بزاق دهان بر می دارد که البته نظر به اینکه همه “دی-ان-آ ” های شما عین هم هستند می تواند آنرا از هر جای دیگر بدن تان (مثلا انگشت پا، کبد، پلک چشم و …) بردارد بدون آنکه اثری نامطلوب در نتیجه ژن نگاری داشته باشد.

 

لیکن هر چند که نمی توانم اثبات کنم ولی بر این باور هستم که “دی-ان-آ ” های بدن شما (و تمام موجودات زنده) عین هم نمی باشند بلکه از قسمتی به قسمت دیگر بدن تان فرق می کند. این ادعا و باور من به این واقعیت بیولوژی برمی گردد که طبیعت از یکسانی خوشش نمی آید و در هیچ کجای طبیعت دو موجود عین هم دیده نمی شود. البته انتظار نمی رود که این تفاوت ژنتیکی در بین سلول ها خیلی زیاد باشد. واقعیت این است که از نظر ژنتیکی تفاوت بین انسان ها خیلی کم است و در مقایسه با بقیه موجودات زنده این تفاوت حد اقل می باشد. بنابراین نباید تنوع ژنتیکی در قسمت های مختلف بدن انسان بیشتر از تنوع آن از انسان به انسانی دیگر باشد. به احتمال زیاد تنوع ژنتیکی بین سلول ها بیشتر از صفر ولی کمتر از نژادهای گوناگون می باشد.

 

باید اضافه کرد که با وجودی که از نظر عوام توالی موجود در مولکول “دی-ان-آ” در طول زمان (عمر) بدون تغییر باقی می ماند ولی عده ای از بیولوژیست ها معتقدند که تغییر می کند چرا که در حین رشد و سپری شدن عمرتان هر باری که کروموزم های شما تقسیم می شوند طول آنها کوتاهتر می گردد. به خاطر ضعف بنیادی خاصی که سیستم بدن ما دارد، “دی-ان-آ”  نمی تواند کپی خود را عین خود تولید کند خصوصا در زمانی که به اوج زنجیره خود می رسد. به همین دلیل در هر تقسیم سلولی که پیش می آید چند صد تایی از پایه ها از دست می روند و در نتیجه کروموزوم کوتاهتر می شود. همین فرآیند علت مرگ سلولی و در نهایت مرگ شما را توضیح می دهد. لیکن تغییراتی که پیش می آیند اساسی تر هستند و حدس من این است که در بین مجموعه ای از سلول های بدن شما “دی-ان-آ” ها دچار جهش (موتاسیون) می گردند به همان شکلی که از نسلی به نسل بعد جهش اتفاق می افتد.

 

ممکن است این عین هم نبودن “دی-ان-آ” ها ی یک موجود زنده موضوعی سطحی و پیش پا افتاده به نظر برسد که تنها از روی کنجکاوی ابراز می شود، لیکن اگر واقعیت باشد تبعات خیلی مهمی می تواند داشته باشد چرا که نه تنها بر روی تصمیم ما مبنی بر محل نمونه برداری از بدن اثر می گذارد بلکه چون “دی-ان-آ” در زمان نیز دچار تغییر می شود باید سن فرد نیز در زمان نمونه برداری مورد توجه باشد.

 

هرچند که در حال حاضر مدرکی برای اثبات باور خود ندارم ولی فکر می کنم زیاد هم طول نکشد که با پایین آمدن هزینه فرآیند “ژن نگاری کامل” درستی یا عدم آن ثابت شود. در آن زمان چندان هم تعجب نخواهم کرد اگر ببینم افرادی که حیوانات خانگی نگاه می دارند تکه هائی از “دی-ان-آ” ی حیوان خودشان را در “دی-ان-آ” ی خود داشته باشند (این انتقال “دی-ان-آ” می تواند توسط ویروس ها انجام گیرند) یا اینکه دامپرور ها مقداری از “دی-ان-آ” ی دامی را که می پرورانند داشته باشند و یا اینکه “دی-ان-آ” ی مثلا پاهای ما متمایز از “دی-ان-آ” ی سلول های عصبی یاشند.

 

ملاحظات بالا هر قدر هم که مهم باشند در مقایسه با تبعاتی که بر روی تئوری تکامل دارد چندان هم چشمگیر نیست. می دانیم که فرآیند “انتخاب طبیعی” تئوری تکامل داروین در این جمله که “موجودی که نتواند سازگار باشد می میرد” خلاصه می شود. لیکن تنها چیزی که می توانیم در مورد علت تنوع موجودات در تئوری تکامل بگوییم این است که ناشی از موتاسیون (جهش) رندوم (اتفاقی یا کلمه مناسبتر فارسی “بختانه”) می باشد که همین عبارت رندوم (یا بختانه) به این معنی است که “علت را دقیق نمی دانیم”. حال اگر متفاوت بودن “دی-ان-آ” در سلول های مختلف که من اینجا مطرح می کنم پیش بینی درستی باشد و روزی برسد که بتوانیم صحت آنرا به کمک ژن نگاری ثابت کنیم،  آنگاه چگونگی موتاسیون را نیز درک خواهیم کرد و خواهیم دید که این موتاسیون بر اساس الگوی خاصی اتفاق می افتد یا نه و نیز مشخص خواهد شد که آیا تغییر “دی-ان-آ” متاثر از خود بدن فرد و محیط وی می گردد یا نه. اگر چنان باشد، آنگاه تفکر داروینی مبنی بر اینکه بدن افراد اثر مستقیمی بر آرایش ژنتیکی یک سلول ندارد زیر سؤال خواهد رفت.

 

در خاتمه، حتی اگر مواردی که در بالا در مورد موتاسیون و تئوری تکامل بیان شد مورد انتقاد باشد، اینکه “دی-ان-آ” ی سلول ها صد در صد عین هم نیستند ارزش مطالعه و بررسی را دارد. روزی که درستی این باور ثابت شود همه شگفت زده خواهند شد، منهای من!


برگرفته از یادداشت های کوین کلی (Kevin Kelly)؛ بنیانگذار مجله Wired و نویسنده کتاب Cool Tools

بازدیدها: 41

دیدگاه بگذارید

avatar
Photo and Image Files
 
 
 
Audio and Video Files
 
 
 
Other File Types
 
 
 
  Subscribe | اشتراک در  
Notify of | اطلاع از